Wie in één uur tijd een helder beeld wilde krijgen van de stand van zaken in de biologische granen, kon op 29 januari terecht bij het webinar van BioZoektBoer en BioZoektKeten. Vijf spelers uit de keten (van teler tot molen en coöperatie) deelden hun ervaringen. De rode draad? Er is vraag naar Belgische biologische granen, zowel voor bak- als voederdoeleinden. Tegelijk blijven kwaliteit, opslag en samenwerking cruciale aandachtspunten. Aan het woord kwamen onder meer bioteler Guy Depraetere van Hof te Muizenhole, de artisanale IJzerkotmolen, de industriële maalderij Molens Nova, veevoederproducent Prodabio (zusterbedrijf van Molens Dedobbeleer) en de coöperatie Farm For Good.
Graan in de rotatie
Op Hof te Muizenhole begint het verhaal. Guy en zijn zoon baten sinds 2010 een biologisch gemengd akkerbouwbedrijf uit van 90 hectare in de Vlaamse Ardennen. Na een zoektocht in de eerste omschakelingsjaren kwamen ze tot een vaste rotatie met aardappelen in korte keten, kolen, knolselder, bonen, pompoen en granen (triticale en wintertarwe). Ongeveer om de vijf jaar keert eenzelfde teelt terug.
Voor hen is graan in de eerste plaats een rustteelt tussen aardappelen en groenten: arbeidsarm en ideaal om tijdig een groenbemester, meestal witte klaver, in te zaaien. Goede zaaiomstandigheden zijn cruciaal. Te nat zaaien doen ze niet. Ze werken met een relatief hoge zaaidichtheid (200 kg/ha) om uitval en kraaienschade op te vangen. Na experimenteren kozen ze voor 35 ton stalmest in het najaar vóór het zaaien.
Onkruidbeheersing verloopt meestal vanzelf bij een goede opkomst. Guy geeft de voorkeur aan langere rassen die snel sluiten. Wiedeggen gebeurt enkel bij vroege zaai en droge bodem.
Al op het veld wordt de link met de markt duidelijk. Ze kiezen voor triticale (6 à 7 ton/ha, voeder) en wintertarwe als baktarwe. Vooral het behalen van minimaal 11,5% eiwit blijft een uitdaging. Via samenwerking binnen Biograno werd een minimumprijs vastgelegd met bonus bij hogere kwaliteit en extra premie bij eigen opslag. Wordt de eiwitnorm niet gehaald, dan verschuift het graan naar industrie of veevoeder tegen een lagere prijs. Met andere woorden: de bestemming van het graan wordt al tijdens de teelt mee bepaald.
Wanneer het graan maalwaardig is: de baktarweketen
Haalt de wintertarwe de baknorm, dan komt ze terecht bij een molen. Daar blijken twee verschillende modellen naast elkaar te bestaan.
Niche, korte keten en meerwaarde
Bij IJzerkotmolen ligt de focus op kleinschaligheid en agro-ecologie. De molen maalt op steen en werkt uitsluitend met biologische granen (spelt, tarwe en rogge), sinds kort ook biodynamisch Demeter-gecertificeerd. Ze kopen rechtstreeks aan bij landbouwers en verkopen aan bakkerijen, winkels en restaurants die belang hechten aan ambacht en herkomst.
Momenteel verwerken ze ongeveer 100 ton graan per jaar en willen opschalen naar 250 ton. De vraag naar Belgische biologische baktarwe is groot. Doordat ze zonder tussenhandel werken, kunnen ze hogere prijzen betalen dan de gemiddelde marktprijs.
Tegelijk stellen ze duidelijke verwachtingen. Volledige traceerbaarheid is essentieel, wat eigen opslag bij de landbouwer belangrijk maakt. Voor landbouwers liggen de uitdagingen bij opslag, schaal en eiwitgehalte. Als kleine molen kunnen ze minder met vaste contractprijzen werken dan grotere spelers. Ze werken met telers van 10 à 15 hectare, maar ook met kleinere producenten in korte keten. Daarnaast is er interesse in oude, hoge tarwerassen met specifieke bakkwaliteit, een kleine maar interessante niche.
Hier staat dus meerwaarde centraal, maar met grotere individuele verantwoordelijkheid voor de teler.
Schaal, continuïteit en ketenwerking
Molens Nova vertegenwoordigt een ander model binnen de baktarweketen. Als industriële maalderij, sinds 2008 biologisch gecertificeerd, zetten ze sterk in op variëteit en constante kwaliteit. Na hun verhuis naar Anvaing groeiden hun maal- en opslagcapaciteit aanzienlijk.
Ze positioneren zich als schakel tussen landbouwer en bakker. De noden vanuit bakkerijen worden teruggekoppeld naar landbouwers en coöperaties, zodat beter kan worden afgestemd op rassenkeuze en kwaliteit. Traceerbaarheid blijft ook hier belangrijk.
Sinds 2008 is de biologische spelt die ze malen uitsluitend Belgisch, wat commercieel een sterke troef blijkt. Molens Nova werkt samen met partners zoals Farm For Good voor begeleiding, contractteelt en ondersteuning bij opslag. Zo kan een deel van het risico voor de landbouwer worden opgevangen.
Hier draait het om structurele samenwerking, schaal en kwaliteitsgarantie doorheen de keten.
Wanneer het graan naar veevoeder gaat
Niet elk biologisch graan eindigt als brood. Een belangrijk deel gaat naar de voederketen, soms bewust geteeld als voeder, soms omdat het de baknorm niet haalt. In die schakel komt Prodabio in beeld, zusterbedrijf van Molens Dedobbeleer.
Prodabio produceert biologische veevoeders voor pluimvee, varkens en rundvee en werkt hoofdzakelijk met Belgische granen. Ongeveer 80% van hun leveranciers zijn Belgische landbouwers. Regionale herkomst is belangrijk: in Wallonië moeten granen binnen een straal van 300 km komen om als regionaal te gelden.
Jaarlijks verwerken ze ongeveer 5000 ton biotarwe, waarvan 3000 ton Belgisch is. Vooral voor biologische maïs is er nog groeipotentieel: van de 6000 ton in 2024 was slechts 1300 ton van Belgische oorsprong. Voor gerst is ongeveer de helft Belgisch. Er is geen aparte bio-voedermarkt voor spelt, waardoor afgekeurde baktarwe niet automatisch in het bio-voederkanaal terechtkan.
De aankoopprijzen worden maandelijks gequoteerd via Bioforum, met een bonus voor streekgranen. In vergelijking met de gangbare markt zijn de prijzen relatief stabiel.
Deze schakel toont dat de voederketen geen restmarkt is, maar een structurele afzet met duidelijke volumes. Tegelijk bevestigt ze hoe sterk teeltkeuze en kwaliteit op het veld bepalen waar het graan uiteindelijk terechtkomt.
De verbindende schakel in de keten
Waar de vorige schakels tonen hoe graan zich door de markt beweegt, probeert Farm For Good net die beweging beter te organiseren. De coöperatie ontstond in Wallonië vanuit landbouwers die nood hadden aan meer kennisuitwisseling én meer grip op hun afzet. Intussen groeit ze ook in Vlaanderen.
Farm For Good combineert drie pijlers. Enerzijds is er de vzw die landbouwers begeleidt rond biologische en regeneratieve landbouw, met agronomen die percelen opvolgen en kennisuitwisseling stimuleren. Anderzijds is er de coöperatie die inzet op marktontwikkeling en meerwaardecreatie doorheen de keten. Daarnaast ontwikkelden ze de tool Open Compass, waarmee de impact van bedrijven op vlak van biodiversiteit, water, klimaat en socio-economische factoren meetbaar wordt gemaakt. Zo wordt duurzaamheid niet alleen een verhaal, maar ook onderbouwd met data richting afnemers.
De organisatie is intussen gegroeid tot meer dan 120 aangesloten landbouwbedrijven, goed voor duizenden hectares in transitie en duizenden tonnen onder contract. Ze ontzorgen landbouwers in opslag, triage en drogen. Aspecten die, zoals eerder in de keten bleek, vaak bepalend zijn voor afzetmogelijkheden.
Hun prijzenmodel probeert zekerheid en meerwaarde te combineren. De landbouwer kent vooraf een minimumcontractprijs. Wanneer de uiteindelijke verkoopprijs hoger ligt, wordt de meerprijs gedeeld: een deel voor de coöperatie, een deel als top-up voor de landbouwers. Voor baktarwe kan die extra vergoeding, afhankelijk van het eiwitgehalte, oplopen tot 30 à 60 euro per ton.
Farm For Good toont daarmee dat biologische graanteelt steeds minder een individueel verhaal is. Door volumes te bundelen, kwaliteit te begeleiden en marktafspraken te maken, proberen ze risico’s te verkleinen en tegelijk meerwaarde in de keten te houden.
Ben je nu nieuwsgierig geworden naar de kansen en mogelijkheden van biologische bedrijfsvoering voor jouw bedrijf? Weet dan dat de consulenten bio-omschakeling van BioZoektBoer in gesprek kunnen gaan met jou en samen kijken wat bio voor jou kan betekenen en hoe je aan de slag kan gaan. Neem alvast een kijkje op de website www.biozoektboer.be of neem meteen contact op met de consulenten via info@biozoektboer.be