Een gezamelijk initiatief van Boerenbond, ABS en BioForum
Een gezamelijk initiatief van Boerenbond, ABS en BioForum
Wij begeleiden landbouwers in de omschakeling naar bio – met kennis, advies en een sterk netwerk.
De term ‘biologisch’ is wettelijk beschermd en mag dus niet zomaar gebruikt worden. Het lastenboek voor de biologische productiemethode bestaat uit zowel Europese als Vlaamse wetgeving. Die bevat heel concrete regels over welke stoffen je wel of niet mag gebruiken, de grootte van stallen enzovoort. De Europese reglementering staat omschreven in een verordening, de Vlaamse regelgeving wordt vastgelegd in een besluit van de Vlaamse Regering en ministeriële besluiten. De brochures Bio & De Wet maken je wegwijs door alle Europese en Vlaamse wetteksten die betrekking hebben op de biosector.
Bedrijven die willen starten met een nieuwe bio-activiteit moeten een kennisgeving indienen bij het Agentschap Landbouw en Zeevisserij. De duur van de omschakelperiode is afhankelijk van het type gewas of type dier. In de brochures Bio & De Wet vind je de omschakeltermijnen per sector terug.
Wil je biologische producten produceren, verwerken, invoeren, opslaan of verhandelen, dan moet je jouw onderneming laten controleren en certificeren door een erkend controleorgaan. In Vlaanderen zijn er vandaag drie erkende controleorganen. Die controleplicht geldt voor alle schakels in de markt: boer, verwerker, verdeler en verkooppunt. Alleen voor foodservices bestaat er op dit vlak geen verplichting.
De meest voorkomende fout die controle-instanties tegenkomen bij een controle, is het niet aanvragen van een ontheffing. Dat is veelal door vergetelheid. De tweede fout die regelmatig voorkomt, is een onvolledige risicoanalyse of het ontbreken ervan. Een derde vaak voorkomende fout is onvolledige registratie. Dat kan gaan over zaai-, plant- en oogstdatum of de opbrengsthoeveelheden, de aan- en afvoer van mest, beweiding, ziekteregistratie …
Tijdens de omschakeljaren dien je rekening te houden met een productiedip door lagere opbrengsten of de keuze voor rustgewassen om de bodem weer in evenwicht te brengen. Als je omschakelt naar bio moet je ook keuzes maken op het vlak van investeringen. Ook de arbeidsdruk zal stijgen. Eénmaal de producten als biologisch verkocht kunnen worden, kan de meerprijs voor bio het arbeidsinkomen verhogen. Ervaring leert dat omschakelen naar bio voor verschillende bedrijfstypes een succes kan worden, mits een goede planning. Laat je hierin begeleiden door een expert.
Aan biologisch gecertificeerd werken hangen controlekosten. Als je omschakelt naar bio moet je ook keuzes maken op het vlak van investeringen. Startende bioboeren zullen doorgaans investeren in mechanische onkruidbestrijding. Mogelijks dienen er nog investeringen in de stal of weide te gebeuren.
De Vlaamse Overheid geeft specifiek voor de biologische landbouw bijkomende subsidies, zoals o.a. de biohectarepremie, verhoogde VLIF-steun, gedeeltelijke terugbetaling van bio-controlekosten enz. Hier kan je een overzicht terugvinden.
Er zijn ook steeds meer mogelijkheden rond private financiering voor duurzame, biologische, landbouwbedrijven.
Een goed verzorgde bodem is essentieel in de biologische landbouw. De opbrengst kan immers enkel vanuit de bodem vertrekken. Centraal in het bodembeheer staat het voeden van de bodem en het stimuleren van het bodemleven. Door in te zetten op organische bemesting, bodembedekking, een slimme gewasrotatie en doordachte grondbewerking kan je de kwaliteit van de bodem verbeteren zonder gebruik van kunstmest. In bio is het verboden om te telen op substraat. De Begeleidingsdienst voor Betere Bodem en Waterkwaliteit (B3W) kan hierin een leidraad bieden. Zij organiseren heel wat demonstraties van goede praktijken en bundelden ook heel wat kennis op hun website aan de hand van praktische infofiches.
Denk hierbij aan rotaties die rekening houden met een slimme afwisseling tussen maai- en rooiteelten, de integratie van stikstofbindende gewassen zoals vlinderbloemigen, diep- en oppervlakkig wortelende gewassen, inzetten van groenbemesters … Een optimale gewasrotatie is de basis om bodemziekten te voorkomen, welke specifiek is voor de behoeften en situatie van elke individuele teler. De truc is om een slechte waardplant te telen voorafgaand aan een gewas dat gevoelig is voor schade door deze plaag of ziekteverwekker. Via deze link kan je zelf aan de slag met aaltjes- en schimmelschema’s, maar je kan je ook laten begeleiden door een teeltadviseur.
Denk hierbij aan een combinatie van preventieve maatregelen, zoals het kiezen voor robuuste rassen, het aanhouden van een ruime rotatie, een strikte bedrijfshygiëne en aangepaste teeltpraktijken, combinatieteelten en het aantrekken van natuurlijke vijanden. Je kan ook fysische maatregelen nemen, door bijvoorbeeld te werken met mulch of afdekmaterialen.
Onkruid bestrijden op mechanische manier kan voor sommige teelten een uitdaging zijn. De teelt zal tijdsintensiever worden en weersafhankelijker worden. Ook handwieden komt er in verschillende teelten bij. De technologie staat echter niet stil. Op de webpagina van Inagro kan je een handig overzicht terugvinden.
Als deze technieken niet volstaan om de planten voldoende te beschermen tegen plagen en ziekten, mag je bijkomend een beperkt aantal gewasbeschermingsmiddelen gebruiken. Op Fytoweb vind je de lijst van gewasbeschermingsmiddelen terug die zijn toegelaten onder het biologisch lastenboek.
Plantaardig teeltmateriaal moeten afkomstig zijn van biologische landbouw. Is er geen biologisch teeltmateriaal beschikbaar, dan mag je ook gebruikmaken van teeltmateriaal in omschakeling naar bio. Hiervoor hoef je geen ontheffing aan te vragen.
Pas wanneer er geen biologisch of omschakelingsteeltmateriaal beschikbaar is, kan je in bepaalde gevallen een ontheffing vragen om gangbaar materiaal te gebruiken. Een aanvraag of melding doe je bij jouw controleorgaan, en dit vóór de zaai of vóór het planten, via het aanvraagformulier dat het controleorgaan hiertoe ter beschikking stelt.
Wanneer je een ontheffing hebt bekomen om gangbaar teeltmateriaal te gebruiken, dan mag dit na de oogst niet ontsmet of behandeld zijn met niet-toegestane gewasbeschermingsmiddelen. In alle gevallen is het gebruik van genetisch gemodificeerde rassen verboden.
Jaarlijks komt een expertengroep samen om de beschikbaarheid van verschillende gewassen in drie niveaus in te delen.
Een vergunningsaanvraag en een melding kan je als teler indienen op de website van OrganicXseeds.
Op de website: www.organicxseeds.be vind je welke biologische zaden er beschikbaar zijn in België. Vaak is er meer beschikbaar dan wat er op de website staat aangemeld. Vraag dus aan je toeleverancier wat hij in biologische versie ter beschikking heeft.
Vooral de thuisverkopers kunnen heel wat interessante selecties van zaadvaste variëteiten gebruiken. Kijk bijvoorbeeld eens op het aanbod van de Stichting Vitale Rassen. Grotere bedrijven, die meer op zoek zijn naar uniformiteit, werken mogelijks beter met F1-hybriden. Ook hier zijn heel wat biologische variëteiten beschikbaar op de markt.
In de ontwikkeling van biologische rassen wordt gecontroleerd of het ras goed kan scoren onder biologische teeltomstandigheden. Vaak wordt ook extra aandacht besteed aan de smaakkwaliteit en zorgen de veredelaars ervoor dat de gebruikte veredelingstechnieken matchen met het biologisch gedachtegoed. Allemaal goede extra redenen om te kiezen voor biologisch zaaizaad.
Herbivoren moeten, telkens wanneer de weersomstandigheden en de staat van de grond dit toelaten, toegang krijgen tot weidegrond om te grazen. Deze verplichting is uiteraard niet van toepassing als de overheid omwille van volksgezondheid of dierengezondheid dit algemeen niet toelaat.
In principe worden biologische dieren gevoederd met voer dat bestaat uit biologische ingrediënten. Tijdens de zoogperiode mogen geen melkvervangers worden gebruikt die chemisch gesynthetiseerde of plantaardige componenten bevatten.
Het voeren van herbivoren is zoveel mogelijk gebaseerd op begrazing op biologische weidegronden. Ook varkens en pluimvee moeten dagelijks biologisch ruwvoer, verse of gedroogde biologische voedergewassen of biologisch kuilvoer krijgen.
Groeibevorderaars en synthetische aminozuren zijn niet toegelaten.
Per diersoort zijn er wettelijke minimumoppervlakten vastgelegd voor zowel de binnen- als de buitenruimtes (uitlopen of openluchtruimten). Je vind ze terug in de publicatie Bio & De Wet.
Tenminste de helft van de wettelijk voorgeschreven minimumoppervlakte van de binnenruimte, is dicht. Dat wil zeggen, niet voorzien van een latten- of roosterconstructie. Elk dier heeft in de stal een schone en droge lig- of rustruimte, ingestrooid met voldoende en droog strooisel uit een geschikt natuurlijk materiaal.
De biomarkt in Vlaanderen lijkt weer aan een inhaalbeweging bezig te zijn. In Vlaanderen bedraagt het bio-aandeel nu 2,9%, in België is dat 3,6%. Meer specifieke marktinformatie over de biologische sector in Vlaanderen, bijvoorbeeld consumententypes en -motivaties, vind je terug in de kennisbank van VLAM.
Internationale dynamieken per sector vind je terug op de projectpagina van Bio Zoekt Keten. Meer algemene statistieke op de website van FIBL.
In de biobedrijvengids kan je alle collega’s in de biologische sector in Vlaanderen terugvinden. Ook op de Europese website Traces kan je onder meer zoeken naar collega’s op regio en activiteit.
Op de website landbouwcijfers.vlaanderen.be vind je de evolutie van producentenprijzen terug van verschillende bio-producten zoals pitfruit, groenten, melk en eieren.
De consulenten van BioZoektBoer bieden kosteloos eerstelijnsadvies rond op maat rond omschakelen naar bio. Dat kan aan de hand van een plaatsbezoek of een eerste algemene intake via teams of zoom. Boek hier jouw intakegesprek.
Landwijzer is het gespecialiseerd vormingscentrum voor biologische en biodynamische landbouw in Vlaanderen. Ook via Agrocampus, NAC en PCLT worden vormingen rond biologische landbouw aangeboden.
Advies inzake de biologische landbouw kan via de kennisportefeuille aangevraagd worden. Elke actieve landbouwer kan relevante vorming of advies inkopen met behulp van het budget in zijn kennisportefeuille. Hier kan je de lijst met erkende dienstverleners terugvinden.
Op de website CCBT vind je alle onderzoeken rond biologische landbouw in Vlaanderen terug. Op de website Organic Farm Knowledge vind je alle wetenschappelijke informatie over biologische landbouw per sector terug.
BioZoektBoer organiseert jaarlijks bedrijfsbezoeken naar biologische bedrijven in binnen- en buiteland. Hou onze agenda in de gate voor nieuwe activiteiten.
Niet gevonden wat je zocht? Ook hier werken we graag op maat. Stuur ons een mail met jouw suggestie.
Wie wil omschakelen naar bio en hiervoor een netwerk zoekt, kan terecht bij de bio-clusters. Dat zijn lerende netwerken van omschakelaars in eenzelfde regio of sector.
Wie bio-gecertificeerd is, kan deel uitmaken van de Biobedrijfsnetwerken. Tijdens de Biobedrijfsnetwerken ontmoeten bioboeren, onderzoekers en bedrijfsvoorlichters elkaar om kennis uit te wisselen over een bepaald thema.
Het Europese bio-lastenboek controleert op praktijken, niet op resultaten. Biologische landbouw is echter meer dan een lastenboek een beweging, die vanuit de principes zorg, eerlijkheid, ecologie en gezondheid de bakens steeds verder wil leggen. In de bio-beweging zijn er dynamische profielen met innovatieve oplossingen voor de uitdaging van de toekomst. Heel wat wetenschappelijk onderzoek kijkt met een reductionistische blik naar bio door de impact van elementen uit het lastenboek te onderzoeken en te vergelijken met een norm die geen rekening houdt met de eindigheid van grondstoffen. Uiteraard is het belangrijk dat aannames uit de bio-beweging aan wetenschappelijk onderzoek worden getoetst.
Productiviteit per oppervlakte-eenheid in bio ligt over het algemeen genomen lager dan in gangbare landbouw. Oorzaken hiervoor zijn een verminderd niveau van inputs zoals kunstmest, een hogere tolerantie voor uitval door ziekte -en onkruiddruk en een extensievere, grondgebonden landbouw.
Dat biologische landbouw om die reden geen plaats heeft in het voedselsysteem waar steeds meer monden te voeden zijn op een beperkte oppervlakte, is echter te kort door de bocht. Een voedselsysteem heeft meer doelen dan louter het efficiënt produceren van volumes per oppervlakte. Honger is vooralsnog een politiek probleem: we falen in een eerlijke verdeling op internationaal niveau en in het begeleiden van mensen naar een duurzamer dieet.
The DOK Trial is een langdurige studie waarin conventionele en biologische productie werd vergeleken op basis van onder meer opbrengst, bodem en biodiversiteit.
In biologische landbouw staat bodemzorg centraal. Een gezonde en vruchtbare bodem, levert een aantal ecosysteemdiensten, nl. diensten aan de maatschappij. Zoals bijvoorbeeld een betere waterhuishouding, minder erosie, verhoogde biodiversiteit, etc.
Minder gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, het aantrekken van nuttigen en lagere graad van bemesting zijn goede incentives manieren om de sterke terugval in biodiversiteit te beperken.
Sommige toegelaten biologische gewasbeschermingsmiddelen zijn weinig selectief, waardoor hun impact op biodiversiteit vergelijkbaar kan zijn met deze van een gemiddeld chemisch-synthetisch middel.
